Ο ΕΝΑΣΤΡΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ ΚΑΙ ΟΙ AΣΤΕΡΙΣΜΟΙ.

Γενικά.
 Άν μια νύκτα βρεθούμε έξω από τα φώτα της πόλεως και φέρουμε το βλέμμα μας ψηλά στον ουράνιο θόλο, μπορώ να πώ με σιγουριά ότι η όψη του με τους χιλιάδες διεσπαρμένους αστέρες είναι ένα θέαμα το οποίο είναι ικανό να αιχμαλωτίσει στην κυριολεξία και το πιό αδιάφορο βλέμμα προξενώντας αυτόματα στον παρατηρητή ένα μοναδικό συναίσθημα. Τα παλαιά χρόνια, όταν υπήρχαν λιγώτερα ή και καθόλου φώτα η σχέση του νυκτερινού ουρανού με τον άνθρωπο ήταν πάρα πολύ στενή και χάνεται στα βάθη των αιώνων μέσα στα σπάργανα όλων των λαών πολιτισμένων ή όχι. Λαοί όπως οι Αιγύπτιοι και οι Σουμέριοι έβλεπαν τους αστέρες υπό το πρίσμα της θεοποιήσεως αλλά και από τις διαδοχές των διαφόρων φαινομένων και των κινήσεων του ηλίου, της σελήνης και των πλανητών, ώρισαν τα πρώτα ημερολόγια που καθόριζαν την καθημερινή ζωή του ανθρώπου. Ο εμπειρικός τρόπος παρατηρήσεως των αστέρων γέννησε την Αστρολογία και αυτό ήταν φυσικό αποτέλεσμα της επιστημονικής άγνοιας αυτών των πολιτισμών. Όμως η Αστρονομία γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα όπου σε συνδυασμό με την γέννηση της επιστημονικής σκέψεως στην Ιωνία γιά πρώτη φορά ο έναστρος ουρανός παρατηρήθηκε με άλλο βλέμμα.Σε αυτό το σημείο επιτρέψατέ μας για λίγο να σταθούμε στην μυθολογία και την θρησκεία. Ο εξαίσιος υμνωδός της Παλαιάς Διαθήκης βασιλέας Δαυίδ γράφει συνεπαρμένος από το θέαμα : " οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού, ποίησιν δε χειρών αυτού αναγέλλει το στερέωμα " Για τους Κινέζους οι αμέτρητοι αστέρες είναι οι τρίχες της κεφαλής του δημιουργού  θεού Παν-Κου, ενώ για τους αρχαίους Έλληνες οι αστερισμοί είναι οι ήρωες της μυθολογίας με τα προσωπικά των αντικείμενα , τα μεταφορικά μέσα που χρησιμοποιούσαν όπως και τα τρόπαια των κατορθωμάτων των που οι θεοί τους έβαλαν στον ουρανό για να μείνουν για πάντα αθάνατοι όπως και έμειναν. Το λέμε αυτό γιατί σήμερα το 2000 μ.Χ όλοι οι αστρονόμοι κάνουν χρήση αυτών των ονομάτων διεθνώς προκειμένου να καθορίσουν μια ουράνια περιοχή όπου θα παρατηρήσουν έναν γαλαξία, ένα nova ή έναν πλανήτη κλπ. Οι λαμπρότεροι αστέρες στον ουρανό δεν φαίνεται ότι είναι τυχαία διεσπαρμένοι, αλλά ότι αποτελούν διάφορα γεωμετρικά σχήματα που ονομάζονται αστερισμοί.  Στους αστερισμούς αυτούς με τη φαντασία τους όλοι οι αρχαίοι λαοί έβλεπαν διάφορα πρόσωπα, ζώα κλπ. Το πότε ακριβώς εισήχθηκαν οι αστερισμοί δεν είναι εύκολο να καθορισθεί αλλά είναι βέβαιο ότι οι αστέρες κατετάγησαν σε αστερισμούς πρίν 3000 έτη πρό Χριστού στην Μεσοποταμία. Πολλούς από αυτούς ονομάζει ο Όμηρος, ο Ησίοδος και οι Αιγύπτιοι, ενώ ο Ιώβ στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρει την Άρκτο, τον Ωρίωνα και τις Πλειάδες. Εδώ θα κάνουμε μια παρατήρηση. Τα γεωμετρικά σχήματα των αστερισμών είναι αποτέλεσμα προοπτικής που εξαρτάται από την θέση που έχει ο ήλιος και η γή στον συγκεκριμένο χώρο του διαστήματος και από την γωνία από την οποία παρατηρούνται οι αστέρες κάθε αστερισμού (σχήμα) όπως και από τον χρόνο. Η πρώτη παρατήρηση έχει να κάνει με την θέση του παρατηρητή μέσα στον γαλαξία. Είναι προφανές ότι άν μετατοπίζαμε την γή σε απόσταση χιλιάδων ετών φωτός, τότε τα σχήματα των αστερισμών θα ήταν τελείως διαφορετικά από αυτά που βλέπουμε. Επίσης άν αλλάζαμε την γωνία παρατηρήσεως των αστερισμών στον χώρο θα είχαμε διαφορετικά σχήματα. Στην διπλανή εικόνα στα αριστερά παριστάνεται η όψη του αστερισμού του Ωρίωνος όπως την βλέπουμε. Στό δεξιό μέρος αυτή αλλάζει τελείως άν θα παρατηρούσαμε τους αστέρες με διαφορετική γωνία στον χώρο. Επειδή όλοι οι αστέρες του γαλαξία μας περιστρέφονται γύρω από αυτόν, είναι φανερό ότι σε πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα (χιλιάδων ετών) τα σχήματα των αστερισμών αλλάζουν όψη.Αστερισμοί και Ελληνική μυθολογία.  Υπάρχει εκεί στον ουρανό μέχρι σήμερα και θα υπάρχει εφ' όσον θα υφίσταται πολιτισμός ο Ηρακλήςπου έχει στο δεξί του χέρι το ρόπαλό του και στο αριστερό το κλαδί της μηλιάς με τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων όπως και τον τρικέφαλο Κέρβερο, τον φύλακα των βασιλείων του Άδη. Στους ώμους του φέρει την δορά του λέοντος της Νεμέας, και με το πόδι του πατάει τον Δράκοντα δηλαδή την Λερναία Ύδρα. Είναι ακόμα στον ουρανό ο Περσέας, ο γυιός του Διός και της Δανάης φορώντας τα φτερωτά πέδιλα της Αθηνάς και φαίνεται ο δρόμος τον οποίο ακολούθησε σπεύδοντας για την σωτηρία της Ανδρομέδας, διότι είναι γεμάτος από σκόνη, είναι ο δρόμος του Γαλαξία. Στό χέρι του κρατάει το "γοργόνιο", το μαγικό κεφάλι της Μέδουσας η οποία έχει την ικανότητα να απολιθώνει αυτούς που την βλέπουν, διότι ο αστέρας ο οποίος την εκπροσωπεί "σβύνει" και "ανάβει" κάθε δύο ημέρες. Είναι ο περίφημος μεταβλητός Αλγόλ. Κοντά στον Περσέα ευρίσκεται η Ανδρομέδα αλυσοδεμένη, την οποία τρέχει να την σώσει από το φοβερό Κήτος στο οποίο την προσέφεραν οι γονείς της σαν θυσία για εξιλασμό του Ποσειδώνος και των Νηριήδων. Ο Περσέας έχει κατέβει από το φτερωτό  άλογό του τον Πήγασο που βγήκε από την κεφαλή της Μέδουσας της οποίας έκοψε το κεφάλι ο ήρωας. Αλλά και οι βασιλείς γονείς της Ανδρομέδας ο Κηφέας και η Κασσιόπη μεταφέρθηκαν από την Αιθιοπία εκεί, στο βόρειο μέρος του ουρανού. Η Κασσιόπη, η αλαζόνα γυναίκα, που θεωρούσε ότι είναι ομορφότερη από τις Νηριήδες χάριν της οποίας έπασχε η Ανδρομέδα, κάθεται στον θρόνο της αλυσοδεμένη όπως και η κόρη της και είναι καταδικασμένη να περιστρέφεται γύρω από τον πόλο του ουρανού χωρίς να μπορέσει να δύσει στα νερά του ωκεανού. Ο βασιλιάς Κηφέας λυπημένος δίπλα της βλέπει την σκληρή τύχη της. Είναι ακόμα στον ουρανό η νύμφη Καλλιστώ, η θυγατέρα του βασιλέα της Αρκαδίας Λυκάονος η οποία μαζί με τον Δία γέννησε τον Αρκάδα και προκάλεσε την δίκαια οργή της Ήρας η οποία για να την εκδικηθεί την μεταμόρφωσε σε αρκούδα. Η άρκτος Καλλιστώ συναντά τον γυιό της Αρκάδα και τρέχει να τον αγκαλιάσει, αλλά ο Αρκάδας δεν αναγνωρίζει την μητέρα του και θέλει να την σκοτώσει. Ο Ζεύς όμως προλαβαίνει τον Αρκάδα και αφού αρπάζει μητέρα και γυιό και τους τοποθετεί στον βόρειο ουρανό, την μεν Καλλιστώ σαν την Μεγάλη Άρκτο, την κορωνίδα του βορείου ημισφαιρίου, τον δε Αρκάδα κοντά της σαν την Μικρά Άρκτο. Η Ήρα όμως θυμώνει για την μεγάλη τιμή και συνιστά στην Θέτιδα και τον Ωκεανό να απαγορεύσει να λούζονται κάτω από τον ορίζοντα και να παραμένουν αειφανείς αστερισμοί. Ο Βοώτης με τους Θηρευτικούς Κύνες, τον Αστερίωνα και την Χαρά συνέχεια τις καταδιώκει. Υπάρχει ακόμα στον ουρανό ο γυιός του Ηφαίστου και της Γής ο Ερεχθέας ο Ηνίοχος αυτός που οδήγησε το πρώτο άρμα κρατώντας την αίγα Αμάλθεια από το γάλα της οποίας μεγάλωσε ο Δίας όταν ήταν μωρό. Αλλά και ο Βόρειος Στέφανος είναι το στεφάνι που τοποθετήθηκε στον ουρανό που έχει τον Μαργαρίτη ο οποίος προσφέρθηκε στην Αριάδνη που εγκατέλειψε ο Θησέας στην Νάξο. Η Λύρα του Ορφέα έχει επίσης αποθανατισθεί στον ουρανό, όπως και ο Δελφίν που έσωσε τον μουσικό Αρίωνα όταν αυτός επιστρέφοντας από την Ιταλία στην Κόρινθο συνελήφθηκε από τους άνδρες του και πετάχθηκε στην θάλασσα αφού έπαιξε για τελευταία φορά και μάγεψε τα θαλάσσια κήτη. Αλλά και ο Κύκνος, ο γυιός του Άρη και στενός φίλος του Φαέθοντα συνεχίζει να βουλιάζει στον Ηριδανό ποταμό αναζητώντας ακόμα τον γυιό του Απόλλωνα που κατακεραυνώθηκε από τον Δία, μόνο που οι θεοί επειδή θύμωσαν από την επίμονη αναζήτηση, τον μεταμόρφωσαν σε πτηνό. Κοντά στον Κύκνο ο Αετός , το πτηνό που φέρνει τον κεραυνό του Δία μαζί με τον Γανυμήδη, τον οινοχόο του Διός τον οποίο κρατάει στα νύχια του.Κατά μήκος του ζωδιακού υπάρχει ο Κριός τον οποίον έστειλε ο Ερμής να παραλάβει τον Φρίξο και την Έλλη για να τους μεταφέρει στην Κολχίδα και ο Ταύρος στον οποίο μεταμορφώθηκε ο Δίας για να αρπάξει την Ευρώπη από την Φοινίκη, ενώ οι Πλειάδες που βρίσκονται κοντά του είναι οι κόρες της Πλειόνης, η Αλκυόνη, η Ηλέκτρα, η Μαία, η Μερόπη, η Ταυγέτη, η Πλειόνη, η Κελαινώ και η Αστερόπη και οι Υάδες είναι οι κόρες του Άτλαντα. Κοντά στον Ταύρο οι Δίδυμοι ο Κάστορας και ο Πολυδεύκης οι γιοί του Δία, οι Αργοναύτες ήρωες οι προστάτες των ναυτικών και έπειτα ο Καρκίνος τον οποίο έστειλε η Ήρα να ενοχλεί τον Ηρακλή που παλεύει με την Λερναία Ύδρα και τον οποίο αφού σκότωσε με το πόδι του ο Ηρακλής, η Ήρα τον τοποθέτησε στον ουρανό. Δίπλα στον Καρκίνο ο Λέων, το φοβερό λιοντάρι της Νεμέας και μετά από αυτόν η Παρθένος Περσεφόνη , η κόρη της Δήμητρας με τον στάχυ της την οποία άρπαξε ο Πλούτωνας. Κοντά της ευρίσκεται ο Σκορπιός τον οποίο έστειλε ο Απόλλωνας να ενοχλεί τον Ωρίωνα και τον οποίο μόλις είδε ο Φαέθοντας έχασε την ψυχραιμία του και εγκατάλειψε τα ηνία του άρματος του ηλίου που οδηγούσε. Μετά από τον Σκορπιό, ο Τοξότης Κένταυρος ο προστάτης των κυνηγών και ο Αιγόκερως, το ζώο με κεφάλι και σώμα κατσίκας και ουρά ψαριού στο οποίο μεταμορφώθηκε ο Πάνας όταν οι θεοί διώχθηκαν από τον Όλυμπο από τους Τιτάνες. Μετά από αυτόν ο Υδροχόος Γανυμήδης , τον οποίο άρπαξε ο Αετός για να προσφέρει νέκταρ στον Δία και τέλος οι Ιχθύες οι οποίοι βοήθησαν την Αφροδίτη με τον Έρωτα να κρυφτούν σε ασφαλές μέρος όταν αυτοί ρίχθηκαν στον Ευφράτη για να κρυφτούν από τον Τυφώνα.Επίσης είναι εκεί στον ουρανό ο Όφις που έπνιξε τον Οφιούχο Λαοκόωντα τον προδότη του Τρωικού έπους. Στόν νότιο ουρανό ο γίγαντας Ωρίωνας ο γιός του Ποσειδώνος και της Ευρυάλης με το ρόπαλό του κατά του Ταύρου προσπαθεί να πλησιάσει τις επτά κόρες της Πλειόνης και την Μερόπη με την οποία είναι ερωτευμένος. Κοντά του ευρίσκονται οι δύο σκύλοι του που χρησιμοποιούσε στα κυνήγια του ο Μεγάλος Κύων και ο Μικρός Κύων. Πιό νότια ευρίσκεται η Αργώ, το πλοίο των Αργοναυτών από το οποίο υπάρχουν η Τρόπις, η Πρύμνη και τα Ιστία. Αλλά και ο Κένταυρος Χείρων ο μεγάλος δάσκαλος που πρώτος ονόμασε τους αστερισμούς ευρίσκεται στον ουρανό και κοντά του το Θηρίο που σκότωσε. Ονομασίες αστέρων και πλήθος των αστερισμών. Πρώτος ο αρχαίος Έλληνας αστρονόμος Ίππαρχος τον 2ον π.Χ αιώνα δημιούργησε έναν κατάλογο όλων των αστέρων που διέκρινε στον ουρανό ταξινομώντας τους κατά σειρά φαινομένης λαμπρότητος και αργότερα τον 1ον μ. Χ αιώνα ο Κλαύδιος Πτολεμαίος πραγματοποιεί μια λεπτομερή των περιγραφή στο Ζ' και Η΄ κεφάλαια της "Αλμαγέστης" όπου μνημονεύει 48 αστερισμούς οι οποίοι περιέχουν συνολικά 944 αστέρες όπως και άλλους 95 οι οποίοι δεν ανήκουν στους περιγραφέντας αστερισμούς, και 18 άλλα αντικείμενα ( νεφελοειδείς και συστροφές αστέρων ). Μετά από 800 περίπου έτη ο Άραβας αστρονόμος Άλ-Σουφί αναπροσάρμοσε τον κατάλογο του Πτολεμαίου και το έτος 1437 έγιναν μικρές προσθήκες. Από το έτος 1608 και μετά εισάγονται και άλλοι αστερισμοί τους οποίους δεν περιελάμβανε ο Ίππαρχος όπως η Κόμη Βερενίκης, η Ασπίς του Σοβιέσκι κλπ. όπως και οι αστερισμοί του νοτίου ημισφαιρίου οι οποίοι είναι αθέατοι από το βόρειο (Τουκάνα, Ωρολόγιον, Οκτάς κλπ).Το έτος 1603 ο J. Bayer στο έργο του "Ουρανομετρία" καθιερώνει τα μικρά γράμματα του Ελληνικού αλφαβήτου προκειμένου να καθορίσει έναν-έναν τους αστέρες κάθε αστερισμού. Γιά παράδειγμα ο λαμπρότερος αστέρας του αστερισμού συμβολίζεται με το α, ο αμέσως επόμενος σε λαμπρότητα ή σπουδαιότητα με το β, το γ κλπ και  όταν εξαντληθούν τα 24 γράμματα, τότε γίνεται χρήσις των λατινικών γραμμάτων.  Το έτος 1725 δημιουργείται ένας νέος κατάλογος, με τίτλο "Historia coelestis Britannica" σύμφωνα με τον J. Flamsteed (1646-1719). Τα ονόματα των αστέρων κάθε αστερισμού αντικαθίστανται με τους αριθμούς 1,2,3 κόκ. Σήμερα η αρίθμηση του Flamsteed χρησιμοποιείται μόνον σαν συμπλήρωμα γιά αστερισμούς, των οποίων οι αστέρες που δεν έχουν ελληνική ονομασία.Εκτός από αυτές τις ονομασίες τις οποίες μεταχειριζόμαστε σήμερα, έχει καθιερωθεί σε λαμπρούς αστέρες ένα ιδιαίτερο όνομα είτε ελληνικό, είτε λατινικό, είτε αραβικό.  Π.χ ο αστέρας α Ηνιόχου έχει ίδιο ελληνικό όνομα Αίξ ή Capella (λατινικά), ο α Ταύρου λέγεται Λαμπαδίας, ο α Μεγάλου Κυνός Σείριος , ο α Διδύμων Κάστωρ, ο α Παρθένου Στάχυς κλπ. Όμως τα περισσότερα ίδια ονόματα των αστέρων είναι αραβικής προελεύσεως όπως για παράδειγμα ο α Λύρας λέγεται Βέγας, ο α Αετού Αλτάιρ, ο α Ωρίωνος Μπετελκέζ, ο α Περσέως Μιρφάκ κόκ.

Στην "
Oυρανομετρία" του J.Bayer του 1603 υπάρχουν πολύ ωραίες παραστατικές εικόνες με τις φιγούρες των διαφόρων αστερισμών και το έργο αυτό χαρακτηρίζεται σαν κειμείλιο όπως και ο άτλαντας του Flamsteed (1727). Οι ουράνιοι χάρτες επίσης είναι δυνατόν να παρουσιάζουν τους αστερισμούς είτε με ευθείες γραμμές οι οποίες ενώνουν τους κυριώτερους αστέρες, είτε με την απεικόνιση των ορίων κατά την οποία περικλείονται τα όρια των αστερισμών σε σχέση με τις ουρανογραφικές συντεταγμένες (ορθή αναφορά, απόκλισις). Ο αριθμός των αστερισμών ανέρχεται σε 88 αλλά όμως όλοι δεν είναι δυνατόν να παρατηρηθούν από ένα μέρος λόγω της καμπυλότητος της γής σε σχέση με το γεωγραφικό πλάτος του τόπου. Στά γεωγραφικά πλάτη της Ελλάδος είναι ορατοί 69 αστερισμοί ενώ οι υπόλοιποι είναι αφανείς και μόνον στους τόπους του ισημερινού είναι δυνατόν να παρελάσουν και οι 88 αστερισμοί ανατέλλοντες και δύοντες. Για το γεωγραφικό πλάτος των Αθηνών (38ο) όπως αναφέραμε στον Α' τόμο σελ.14 δημιουργούνται 2 ζώνες παρατηρήσεως αστερισμών, η ζώνη των αειφανών αστερισμών δηλ. των αστερισμών εκείνων οι οποίοι ούτε ανατέλλουν ούτε δύουν αλλά που φαίνονται όλες τις εποχές του έτους να διαγράφουν κύκλους γύρω από τον βόρειο ουράνιο πόλο ο οποίος στην εποχή μας καθορίζεται από τον αστέρα α Μικρής Άρκτου. Η δεύτερη ζώνη παρατηρήσεως περιλαμβάνει τους αμφιφανείς αστερισμούς, εκείνους δηλ. οι οποίοι ανατέλλουν και δύουν και είναι ορατοί ορισμένες ώρες και εποχές του έτους.Αναγνώριση των αστερισμών. Προκειμένου να αναγνωρίσουν και να εξοικειωθούν οι φίλοι της αστρονομίας με τους αστερισμούς στην αρχή βέβαια είναι απαραίτητο να υπάρχει ένας καθαρός και χωρίς φώτα ουρανός όπου θα διακρίνονται και οι αμυδροί αστέρες. Έτσι σαν πρώτο στάδιο απαιτείται η αναγνώριση μερικών βασικών αστερισμών με την βοήθεια των οποίων ευρίσκονται και οι γειτονικοί. Επίσης είναι απαραίτητη προυπόθεση ο ακριβής προσανατολισμός του παρατηρητή σε σχέση με τα τέσσερα σημεία του ορίζοντος. Ένας σπουδαίος άν όχι ο σπουδαιότερος αστερισμός είναι αυτός της Μεγάλης Άρκτου που φαίνεται ευδιάκριτα στον βόρειο ουρανό. Απέναντί του ευρίσκεται η Μικρά Άρκτος με τον Πολικό αστέρα γύρω από τον οποίο φαίνεται ότι περιστρέφεται η ουράνιος σφαίρα εντός 24 ωρών. Όπως είναι γνωστό λόγω της περιστροφής της γής γύρω από τον ήλιο και της ημερήσιας περιστροφής γύρω από τον άξονα υπάρχει μια συνεχής διαφοροποίηση των όψεων των αστερισμών που παρατηρούνται από έναν τόπο σε μια εποχή του έτους και σε μια δεδομένη ώρα.Τον χειμώνα και στο τέλος της εσπέρας είναι η κατάλληλη εποχή να παρατηρηθεί στα νοτιοανατολικά ο μεγάλος αστερισμός του Ωρίωνος που αποτελείται από ένα λαμπρό τετράπλευρο με τρείς λαμπρούς αστέρες (τρείς μάγοι ή ράβδος του Ιακώβ) στο μέσον του. Ο κόκκινος αστέρας στα βόρεια του τετραπλεύρου λέγεται αραβικά Μπετελκέζ, ένας υπεργίγαντας αστέρας με διάμετρο 800 φορές μεγαλύτερη της ηλιακής και απόσταση 652 έτη φωτός. Ο άλλος λαμπρός αστέρας του τετραπλεύρου στα νοτιοδυτικά λέγεται Ρίγκελ. Άν προεκτείνουμε νοητά την ευθεία των τριών  αστέρων της ζώνης του

Οι λαμπρότεροι αστερισμοί του χειμώνα στα νοτιοανατολικά.

Ωρίωνος πρός τα νοτιοανατολικά, θα συναντήσουμε τον λαμπρότερο αστέρα του ουρανού που λέγεται Σείριος. Ο Σείριος είναι ο α του αστερισμού του Μικρού Κυνός, ένας κοντυνός αστέρας στον ήλιο μας αφού απέχει από αυτόν μόνον 8 έτη φωτός. Εάν σύρουμε το βλέμμα μας βορειοανατολικά του θα συναντήσουμε έναν άλλο λαμπρό κοντυνό αστέρα, τον Προκύωνα που απέχει 11 έτη φωτός. Ο Προκύων είναι ο α του αστερισμού του Μικρού Κυνός . Ακόμα πιό βόρεια συναντούμε τον αστερισμό των Διδύμων που σχηματίζεται από ένα λαμπρό τετράπλευρο. Οι λαμπρότεροι αστέρες είναι ο α (Πολυδεύκης) και ο β (Κάστωρ).Με αφετηρία πάλι τους αστέρες της ζώνης του Ωρίωνος προεκτείνοντας την ευθεία των πρός τα βορειοδυτικά συναντούμε έναν άλλο λαμπρό κόκκινο αστέρα, τον α του αστερισμού του Ταύρου ή αραβικά Αλδεβαράν ή ελληνικά Λαμπαδία.  Ο Λαμπαδίας απέχει από τον ήλιο 62 έτη φωτός και προβάλλεται μέσα σε μια ανοικτή συστροφή αστέρων τις Υάδες οι οποίες απέχουν 140 έτη φωτός. Βορειότερα του Αλδεβαράν στην ίδια ευθεία συναντούμε άλλη μια σπουδαία συστροφή αστέρων πιό ευδιάκριτη στο γυμνό μάτι. Είναι οι περίφημες Πλειάδες οι οποίες απέχουν 400 έτη φωτός, η Πούλια με το λαικό της όνομα. Ακόμα πιό βόρεια του Ταύρου σχηματίζεται το λαμπρό πεντάγωνο του Ηνιόχου με έναν άλλο λαμπρό κίτρινο αστέρα την Αίγα ή λατινικά Capella. Είναι ένας γίγαντας αστέρας 50 φορές πιό μεγάλος από τον ήλιο σε απόσταση 45 ετών φωτός.

 Το λαμπρό θερινό τρίγωνο των αστέρων Βέγας-Δενέμπ-Αλτάιρ.

Στόν ουρανό του καλοκαιριού δεσπόζουν με επιβλητικότητα τρείς λαμπροί αστέρες, ο Βέγας, ο Δενέμπ και ο Αλτάιρ οι οποίοι άν συνδεθούν νοητά με ευθεία γραμμή σχηματίζουν ένα τρίγωνο που λέγεται θερινό τρίγωνο. Ο λαμπρότερος αστέρας για το βόρειο ημισφαίριο είναι ο Βέγας, ο α του αστερισμού της Λύρας ενός μικρού αστερισμού, που απέχει από τον ήλιο 27 έτη φωτός και έχει φαινόμενο μέγεθος 0,1. Αριστερά και κάτω του Βέγα είναι ο αστερισμός του Κύκνου οι λαμπρότεροι αστέρες του οποίου σχηματίζουν ένα σταυρό από τον οποίο διέρχεται η ζώνη του γαλαξία η οποία και διχάζεται. Ο λαμπρότερος αστέρας του αστερισμού είναι ο Δένεμπ με φαινόμενο μέγεθος 1.3 και απόσταση 544 έτη φωτός. Είναι ένας γίγαντας αστέρας αλλά επειδή ευρίσκεται 20 φορές πιό μακριά από τον Βέγα ο οποίος είναι νάνος, φαίνεται αμυδρότερός του. Στόν δρόμο του γαλαξία είναι και ο αστερισμός του Αετού με τον λαμπρότερο αστέρα του τον Αλτάιρ που στα αραβικά σημαίνει αετός πετάμενος. Ο Αλτάιρ λάμπει με φαιν. μέγεθος 0,8 στην απόσταση των 17 ετών φωτός, δηλαδή σχετικά κοντά στον ήλιο.
Οι περισσότεροι αστερισμοί δεν έχουν την στοιχειώδη ομοιότητα με τις φιγούρες που παριστάνουν και θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί μεγάλη φαντασία προκειμένου να τους αναγνωρίσουμε, όμως υπάρχουν άλλοι όπως ο Σκορπιός , η διάταξη των αστέρων του οποίου παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με το ζώο εκείνο. Ο αστερισμός του Σκορπίου είναι ορατός τις καλοκαιρινές νύχτες στον νότιο ουρανό, ενώ ο λαμπρότερος αστέρας του είναι ένας κόκκινος υπεργίγαντας που λέγεται Αντάρης επειδή συναγωνίζεται σε ερυθρότητα τον πλανήτη Άρη. Ο διπλανός αστερισμός του Τοξότη σχηματίζεται από ένα τετράπλευρο το οποίο προβάλλεται μέσα στην ζώνη του γαλαξία που σε εκείνη την περιοχή παρουσιάζει την μεγαλύτερη συγκέντρωση αστέρων και αστρικών αθροισμάτων.  Στον φθινοπωρινό ουρανό προς τα βορειοανατολικά αξίζει να προσέξουμε ένα μεγάλο τετράπλευρο που είναι ο αστερισμός του Πηγάσου. Οι τρείς σε τεθλασμένη γραμμή αστέρες ανατολικά του τετραπλεύρου παριστάνουν τον αστερισμό της Ανδρομέδας μέσα στον οποίο διακρίνεται με γυμνό μάτι σαν μια συγκεχυμένη αμυδρή κηλίδα ο πλησιέστερος μεγάλος γαλαξίας στον γαλαξία μας, ο περίφημος νεφελοειδής της Ανδρομέδας σε μια απόσταση 2,1 εκατομμυρίων ετών φωτός ! Επάνω από την Ανδρομέδα τέσσερις λαμπροί αστέρες σχηματίζουν ένα κεφαλαίο W. Είναι ο αστερισμός της Κασσιόπης.Στον ουράνιο θόλο ιδίως κατά την εποχή του θέρους διακρίνεται να υψώνεται η επιβλητική ζώνη του γαλαξία η οποία αφού διασχίσει τους αστερισμούς της Κασσιόπης, του Κύκνου όπου θα διχασθεί , της Αλώπεκος, του Αετού και  της Ασπίδος, θα πλησιάσει στον νότο τον Τοξότη παρουσιάζοντας εκεί μεγάλη συγκέντρωση σε αστέρες και αθροίσματα αστέρων. Αντίθετα, τις νύκτες του χειμώνα ο γαλαξίας προβάλλεται στούς αστερισμούς της Πρύμνης, του Μεγάλου Κυνός, του Μονόκερω, των Διδύμων, του Ηνιόχου και τέλος του Περσέως από όπου κατευθύνεται προς την Κασσιόπη.Εκτός από τους χιλιάδες αστέρες που αποτελούν τους αστερισμούς, ο παρατηρητής με γυμνό οφθαλμό είναι δυνατόν να διακρίνει και διάφορα αστρικά αθροίσματα, δηλαδή ομάδες αστέρων όπως τις Πλειάδες (Πούλια) και τις Υάδες στον Ταύρο, την Φάτνη (μελίσσι) στον Καρκίνο, το διπλό σμήνος στον Περσέα, την Σπάθη του Ωρίωνος , το σφαιρωτό σμήνος του Ηρακλέους κλπ. όπως και τον περίφημο γαλαξία της Ανδρομέδας που ευρίσκεται στον ομόνυμο αστερισμό.Τέλος, παρουσιάζονται ονομαστικά όλοι οι αστερισμοί με τα λατινικά των ονόματα και με τα διεθνή των σύμβολα προκειμένου να αναγνωρίζονται από την χρήση των χαρτών τους οποίους παραθέτουμε, όπως και τα ίδια ονόματα των κυριωτέρων αστέρων κάθε αστερισμού στην πλειοψηφία των αραβικά.


Όνομα αστερισμού  Λατινική ονομασία Διεθνές σύμβολο Κυριώτερος αστέρας
 
Α Ε Ι Φ Α Ν Ε Ι Σ  Α Σ Τ Ε Ρ Ι Σ Μ Ο Ι

 1. Μεγάλη Άρκτος 

Ursa Major  Uma  Ντουμπέ 
2. Μικρή Άρκτος  Ursa Minor  Umi  Πολικός αστήρ
 3. Κασσιόπη Cassiepeia   Cas Σχεντήρ
 4. Κηφέας Cepheus  Ceph  Αλδεραμίν
5. Δράκων Draco  Dra  Εταμίν
 6. Καμηλοπάρδαλις Camelopardalis  Cam  

B
O Ρ Ε Ι Ο Ι  Α Μ Φ Ι Φ Α Ν Ε Ι Σ   Α Σ Τ Ε Ρ Ι Σ Μ Ο Ι

 7. Ανδρομέδα 

Andromeda  And  Αλαμάκ
8. Τρίγωνον  Triangulum    Tri
 9. Περσέας Perseus  Per  Μιρφάκ
10.Ηνίοχος  Auriga  Aur  Αίξ
11.Λύγξ  Lunx  Lnx  
12.Μικρός Λέων Leo Minor  LMi  
13.Θηρευτικοί Κύνες  Canes Venatici  Cnv  Καρδία Καρόλου
14.Κόμη Βερενίκης Coma Berenices Com Διάδεμα
15.Βοώτης Bootes Boo   Αρκτούρος
16.Βόρειος Στέφανος  Corona Borealis  CrB  Μαργαρίτης
17.Ηρακλής  Herculis Her  Ράς Αλγεθί
18.Όφις  Serpens  Ser   
19.Οφιούχος Ophiucus  Oph  Ράς Αλάγ
20.Ασπίδα Σοβιέσκι  Scutum  Sc  
21.Λύρα Lyra  Lyr  Βέγας
22.Κύκνος Cugnus Cug  Δενέμπ
23.Βέλος Saggita  Sag  
24.Αετός Aquila Aqui  Αλτάιρ
25.Αλώπηξ  Velpecula  Vel  
26.Δελφίν Delphinus  Del Σβαλοσίν
27.Ιππάριον Equileus Equi  
28.Σαύρα  Lacerta Lac  
29.Πήγασος  Pegasus  Peg Μαρκάβ

Ζ Ω Δ Ι Α Κ Ο Ι  Α Σ Τ Ε Ρ Ι Σ Μ Ο Ι
30. Ιχθύες  Pisces  Psc  Αρλίσχα
31. Κριός Aries  Ari  Αμάλ
32. Ταύρος Taurus  Tau  Αλδεβαράν
33.Δίδυμοι Gemini  Gem Πολυδεύκης
34.Καρκίνος Cancer   Cnc Άκουμπενς
35.Λέων  Leo  Leo Βασιλίσκος
36.Παρθένος Virgo  Vir  Στάχυς
37.Ζυγός  Libra  Lib Ζούμπεν Ελακράμπ 
38.Σκορπιός  Scorpius  Sco  Αντάρης
39.Τοξότης Saggitarius  Sag  Κάους
40.Αιγόκερως Capricornus  Cap  Νταβί
41.Υδροχόος  Aquarius Aqu  Σανταλσούντ
       
Όνομα αστερισμού  Λατινική ονομασία Διεθνές σύμβολο Κυριώτερος αστέρας
Ν Ο Τ Ι Ο Ι  Α Μ Φ Ι Φ Α Ν Ε Ι Σ  Α Σ Τ Ε Ρ Ι Σ Μ Ο Ι
42. Κήτος Cetus  Cet  Μίρα
43.Ηριδανός Eridanus  Eri  Αχερνάρ
44.Ωρίων Orion  Ori Μπετελκέζ
45.Λαγωός  Lepus Lep  Αρνέμπα
46.Περιστερά Columpa Col  
47.Μεγάλος Κύων Canis Major  Cma  Σείριος 
48.Μικρός Κύων  Canis Minor Cmi  Προκύων
49.Τρόπις  Puppis  Pup   Κάνωπος
50.Πρύμνη  Carina Car  
51.Ιστία  Vela Vel   
52.Ύδρα  Hydra Hyd Αλφάρδ
53.Κρατήρας  Crater Cra  Άλκες
54.Κόραξ Corvus Cor  Αλγοράμπ
55.Κένταυρος Centaurus Cen  Ρίγκιλ 
56.Λύκος  Lupus  Lup  
57.Βωμός  Ara  Ara   
58.Νότιος Στέφανος  Corona Australiw  CorA  
59.Νότιος Ιχθύς  Piscis Austrinus  PhiA  
60.Γλύπτης  Sculptor  Scu  
61.Φοίνικας  Phonix Phoe  
62.Κάμινος  Fornax  For  
63.Μονόκερως  Monoceros  Mon  
64.Πυξίδα  Pyxis  Pyx  
65.Αντλία  Antlia  Ant  
66.Εξάντα ς  Sextans  Sex  
67.Γνώμων  Circinus Cir   
68.Μικροσκόπιον  Microscopium  Mic  

69.Γερανός 

Grus  Gru  
ΝΟ Τ Ι Ο Ι  Α Φ Α Ν Ε Ι Σ  Α Σ Τ Ε Ρ Ι Σ Μ Ο Ι
70.Τουκάνα  Tucana  Tuc  
71.Ωρολόγιον Horologium  Hor  
72.Φοίνιξ  Phoenix Pho  
73.Υδρός  Hydrus  Hydr  
74.Δίκτυον  Norma  Nor  
75.Δοράς Dorado  Dor   
 76.Ζωγράφος  Pictor  Pic   
77.Τράπεζα  Mensa  Men  
78.Ιπτάμενος Ιχθύς Volans   Vol  
79.Χαμελαίων  Chameleon  Cham  
80.Διαβήτης  Circinus  Cir  
81.Μύγα  Mensa  Men  
82.Νότιος Σταυρός  Crux  Cru  
83.Πτηνόν  Apus  Ap   
84.Νότιον Τρίγωνον Triangulum Austr  TriA   
85.Οκτάς Octans  Oct  
86.Ταώς  Pavo  Pav  
87.Τηλεσκόπιον  Telescopium  Tel  
88.Ινδός.  Indus  Ind  
Τό βόρειο ουράνιο ημισφαίριο



Τό νότιο ουράνιο ημισφαίριο

mailto:gianniskoliopoulos@yahoo.gr