ΤΑ ΦΩΤΕΙΝΑ  ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ.

Α'.  Ο νεφελοειδής του Ωρίωνος.

Η περιπλάνησίς μας στον γαλαξία θα ξεκινήσει εξετάζοντας την πρώτη κατηγορία των αντικειμένων τα οποία είναι τα νεφελώματα.  Το ομορφότερο και πιό αντιπροσωπευτικό φωτεινό  νεφέλωμα του ουρανού ευρίσκεται στον αστερισμό του Ωρίωνος από όπου και ονομάζεται "νεφελοειδής του Ωρίωνος".  Το νεφέλωμα είναι πολύ λαμπρό, ώστε να διακρίνεται ακόμα και με γυμνό οφθαλμό τις καθαρές ξάστερες νύκτες του χειμώνος.  Ο αστερισμός του Ωρίωνος αποτελείται από ένα μεγάλο λαμπερό τετράπλευρο αστέρων (Μπετελκέζ, Σαίφ, Ρίγκελ, Μπελλατρίξ)  στην μέση του οποίου τρείς λαμπροί αστέρες (Αλνιτάμ, Αλνιτάκ, Μιντακά),  οι "τρείς μάγοι"εικονίζουν την ζώνη του Ωρίωνος.  Από κάτω μία σειρά αμυδροτέρων αστέρων παριστάνει το ξίφος του μυθικού κυνηγού.  Στην προέκταση του τελευταίου αστέρος της σειράς   διακρίνεται   ο   νεφελοειδής   του   Ωρίωνος   ο   οποίος     στον

 

κατάλογο Messier έχει τον αριθμό Μ 42 και Μ 43.  Οι ουράνιες συντεταγμένες του είναι : Ορθή αναφορά (α)=5 ω 35 λ Απόκλισις(δ) =   - 4 ο  28' και καταλαμβάνει φαινομένη έκταση στον ουρανό περίπου μία μοίρα. Η όψις του νεφελοειδούς ακόμα και με κοινά κυάλια παρουσιάζεται θεαματική,  ενώ με ένα μικρό τηλεσκόπιο αποκαλύπτονται οι κυματώσεις του νεφελώματος με κοντράστ τον σκοτεινό ουρανό.  Μπροστά από το νεφέλωμα προβάλλεται ο πολλαπλούς αστέρας θ1 Ωρίωνος γνωστός και σαν "τραπέζιο του Ωρίωνος".  Οι τέσσερις αστέρες έχουν μεγέθη 5,1 - 6,7 - 6,7 καί 8,0  οι οποίοι και "φωτίζουν" το νεφέλωμα.

Το φωτεινό νεφέλωμα είναι μέρος μιάς σύνθετης περιοχής μεσοαστρικού υλικού σε απόσταση από τον ήλιο 1,300 ετών φωτός και είναι το μεγαλύτερο γνωστό νέφος στον γαλαξία μας.  Οι παρατηρήσεις με ραδιοτηλεσκόπιο αποκαλύπτουν την παρουσία ενός μεγάλου μοριακού νέφους πίσω από το ορατό νεφέλωμα που αποτελείται από μονοξείδιο του άνθρακος , φορμαλδευίδη και άλλα οργανικά στοιχεία το οποίο είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα περιοχή σχηματισμού αστέρων.  Πιστεύεται ότι οι αστέρες του Τραπεζίου έχουν ηλικία μόνον 100,000 ετών. 

Πίσω από το ορατό νεφέλωμα κρύβεται η λαμπρότερη πηγή υπερύθρου ακτινοβολίας  στον ουρανό που αποτελείται από πολύ νέους στην ηλικία ογκώδεις αστέρες φασματικού τύπου Β οι οποίοι  κρύβονται από την πολλή σκόνη του νέφους στο ορατό φώς και πού πιστεύεται ότι είναι μία πολύ ενεργής περιοχή σχηματισμού αστέρων. Επίσης στο κεντρικό σκοτεινό τμήμα του νεφελώματος υπάρχει άλλη μία εκτεταμένη περιοχή υπερύθρου ακτινοβολίας. Οι αστέρες του Τραπεζίου έχουν σχηματισθεί σε μία μεγάλη σφαιρική περιοχή κοντά στό άκρο του σκοτεινού νέφους.   Η υπεριώδης ακτινοβολία των γειτονικών αστέρων φωτίζει και ιονίζει το αέριο στο μέσο της σκόνης, ενώ τα αραιότερα όρια του νέφους που αποτελούνται από υπολείμματα σκόνης σχηματίζουν βόρεια του Messier 42  ένα άλλο μικρότερο σφαιρικού σχήματος νεφέλωμα όπως φαίνεται στην φωτογραφία , το Messier 43.   

Στις λαμβανόμενες φωτογραφίες του νεφελοειδούς του Ωρίωνος όπως και όλων των φωτεινών νεφελωμάτων,  το χρώμα που κυριαρχεί είναι το κόκκινο το οποίο παράγεται από την γραμμή απορροφήσεως Ηα του υδρογόνου.  Πρέπει να αναφερθεί σε αυτό το σημείο ότι οι όψεις όλων των αντικειμένων του σκοτεινού ουρανού και των νεφελωμάτων παρουσιάζουν λεπτομερέστερη και ρεαλιστικότερη όψη στις διάφορες τεχνικές φωτογραφήσεως, συμβατικές ή ψηφιακές από την εικόνα των με την οπτική παρατήρηση.

Β'  Το τρισχιδές νεφέλωμα.  To δεύτερο αντιπροσωπευτικό φωτεινό νεφέλωμα ιονισμένου υδρογόνου θα το αναζητήσουμε στον αστερισμό του Τοξότου ο οποίος παρουσιάζεται στον καλοκαιρινό ουρανό με την μορφή τετραπλεύρου μέσα στην πυκνή ζώνη του γαλαξία.  Ο αστερισμός αυτός  είναι πολύ πλούσιος σε συστροφές και νεφελώματα.  Το συγκεκριμένο νεφέλωμα έχει τον αριθμό 20 στον κατάλογο Μessier και το ευρίσκουμε στις συντεταγμένες:       α =18 ω,2 λ  δ= - 22 ο,57'

Το όνομα τρισχιδής ή τριφύλλι δόθηκε από το σχήμα του στις λεπτομερείς φωτογραφίες όπου στο κύριο φωτεινό νεφέλωμα παρεμβάλλονται και διασταυρώνονται τρείς μαύρες ταινίες σκοτεινού νεφελώματος. 

 

Γ'  Το νεφέλωμα "λιμνοθάλασσα" (Messier 8).   Λαμπρό νεφέλωμα, μία σύνθετη περιοχή ιονισμένου υδρογόνου, πολύ θερμού αερίου και σκόνης όπως και νεοσχηματισθέντων αστέρων.  Το Μ 8 ευρίσκεται και αυτό στον αστερισμό του Τοξότου λίγο νοτιώτερα από το Μ 20 στις συντεταγμένες :  α= 18 ω, 4 λ  δ=- 23ο,39'.  Το σμήνος αστέρων NGC 6530 προβάλλεται στο κέντρο του νεφελώματος , το οποίο ιονίζεται από το φώς των δύο λαμπροτέρων αστέρων του σμήνους.  Η απόστασις του σμήνους υπολογίζεται σε 4,500 έτη φωτός.  Στην οπτική εικόνα της περιοχής παρουσιάζεται με μεγαλοπρέπεια το σμήνος των αστέρων, ενώ το νεφέλωμα γίνεται αντιληπτό με την φωτογραφική έκθεση .

 

Δ'  Το νεφέλωμα "Αετός" (Messier 16).    Φωτεινό νεφέλωμα εκπομπής που περιβάλλεται   από   λαμπρό   σμήνος   αστέρων   στον   αστερισμό   του

 

Όφεως με  συντεταγμένες: α= 18 ω, 18 λ   δ=- 12ο,10'.  Στίς φωτογραφίες, το νεφέλωμα μοιάζει με το σχήμα αετού όπου και το όνομά του και παρουσιάζει έντονο κόκκινο χρώμα.  Η ηλικία του νεφελώματος εκτιμάται σε 2 εκατομ. έτη μόνον.  Ρεαλιστικές φωτογραφίες του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble αποκαλύπτουν με πάσα λεπτομέρεια περιοχές γενέσεως νέων αστέρων μέσα σε πολυπληθή "σφαιρίδια".

 

Ε'  Το νεφέλωμα "Ωμέγα" (Messier 17).  Λαμπρό νεφέλωμα στον αστερισμό του Τοξότου με συντεταγμένες: α= 18ω,20λ- δ= - 15ο,46'.  Η απόστασις του νεφελώματος ανέρχεται σε 4.800 έτη φωτός και η διάμετρός του είναι 27 έ.φ. Είναι περιοχή ιονισμένου υδρογόνου που φωτίζεται από ομάδα 5 αστέρων και ένα σκοτεινό νέφος σκόνης ευρίσκεται στο δυτικό άκρο του νεφελώματος.

ΣΤ'  Το νεφέλωμα "Βόρειος Αμερική" (ΝGC 7000).  Άν και σχετικά λαμπρό, επειδή είναι μετά δυσκολίας ορατό με γυμνό οφθαλμό κάτω από εξαιρετικές ατμοσφαιρικές συνθήκες, δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο Messier.  Η μορφή του νεφελώματος στις φωτογραφίες παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με το σχήμα της Βορείου Αμερικής από όπου και η ονομασία του.  Ανακαλύφθηκε το 1786 από τον W. Hersell και φωτογραφήθηκε γιά πρώτη φορά από τον M. Volf.

 

Ευρίσκεται στον αστερισμό του Κύκνου με συντεταγμένες:α= 21 ω, 1 λ  δ= 44ο 12'.  Είναι μία σύνθετη περιοχή η οποία περιλαμβάνει νεφέλωμα εκπομπής,  νεφέλωμα   ανακλάσεως  και  νεφέλωμα        απορροφήσεως

καταλαμβάνοντας στον ουρανό έκταση μιάς μοίρας περίπου ενώ η απόστασίς του υπολογίζεται στά 2,300 έτη φωτός.

 

Τέλος, στο νότιο ουράνιο ημισφαίριο, αόρατο από την Ελλάδα στον αστερισμό της Τρόπιδος, ευρίσκεται το μεγαλύτερο σε έκταση νεφέλωμα ιονισμένου υδρογόνου, παρόμοιο με τον νεφελοειδή του Ωρίωνος,  το NGC 3372 που είναι ευρύτερα γνωστό σαν "νεφέλωμα η Τρόπιδος", διότι φωτίζεται από τον ογκώδη αστέρα η Τρόπιδος. Είναι περιοχή ιονισμένου υδρογόνου όπου δημιουργούνται αστέρες. Οι διαστάσεις του νεφελώματος υπολογίζονται σε  400 έτη φωτός, ενώ η  απόστασίς του από τον ήλιο σε  8.000 έτη φωτός. 

ΤΑ  ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΕΩΣ.

 

Άλλη μια σπουδαία κατηγορία νεφελωμάτων είναι τα νεφελώματα απορροφήσεως τα οποία είναι σκοτεινά μεσοαστρικά νέφη που απορροφούν το φώς των γειτονικών αστέρων και τους αποκρύβουν.  Η παρουσία ενός σκοτεινού νεφελώματος γίνεται έμμεσα αντιληπτή είτε με την οπτική του προβολή σε αντίστοιχο φωτεινό νεφέλωμα, είτε με την απόκρυψη μιάς περιοχής αστέρων στον ουρανό.  Εκεί δηλαδή όπου μία συγκεκριμένη περιοχή είναι γεμάτη από αστέρες, απότομα στην έκτασή της παρουσιάζεται μαύρη (αστέρες πίσω από το νεφέλωμα) ή αραιωμένη (αστέρες προβολής).  Τα νεφελώματα απορροφήσεως κυμαίνονται σε μέγεθος από μικρά σφαιρίδια (globules) μέχρι μεγάλα νέφη τα οποία καταλαμβάνουν ορισμένες εκτάσεις. 

Περιέχουν σκόνη και αέριο, ενώ οι θερμοκρασίες των είναι χαμηλές γιά σχηματισμό απλών μορίων.  Η μελέτη των σκοτεινών νεφελωμάτων πραγματοποιείται με υπέρυθρες και ραδιοπαρατηρήσεις επειδή το ορατό φώς δεν τα διαπερνά.   Ο ισημερινός του γαλαξία μας σε όλο του το μήκος καλύπτεται από σκοτεινά νεφελώματα.  Αξιοσημείωτη είναι μία περιοχή στο νότιο ουράνιο ημισφαίριο αφανής από την Ελλάδα, ο λεγόμενος σάκκος ανθράκων .  Είναι μία σκοτεινή μαύρη περιοχή κυκλικού σχήματος, ένα σκοτεινό νεφέλωμα το οποίο παρεμβαλλόμενο "αδειάζει" τους αστέρες της γαλαξιακής ζώνης.

Ένα άλλο παράδειγμα σκοτεινού νεφελώματος είναι το νεφέλωμα κεφαλή ίππου (NGC 2024) ευρισκόμενο κάτω από τον πρώτο αστέρα της ζώνης του Ωρίωνος (Αλνιτάμ) στον ουράνιο ισημερινό με συντεταγμένες:  α=5ω,40λ- δ=- 1ο,38'.  Το σκοτεινό νεφέλωμα αυτό  προβάλλεται επάνω  στο φωτεινό νεφέλωμα ανακλάσεως IC 434 .  Φαίνεται στις φωτογραφίες ότι μοιάζει με κεφαλή αλόγου όπου και το όνομά του.

 

 

 

ΤΑ ΑΝΟΙΚΤΑ  ΣΜΗΝΗ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΩΝ.

 

Παρατηρώντας την αστρική οδό του γαλαξία , διακρίνουμε  την ύπαρξη πολλών συγκεντρώσεων αμυδρών αστέρων οι οποίοι είτε φαίνονται διεσπαρμένοι σε μικρές εκτάσεις, είτε είναι "στιβαγμένοι" σε μεγάλες σφαιρικές περιοχές.  Ονομάζουμε με τον όρο αστρικό σμήνος  μια συγκεκριμένη ομάδα από αστέρες οι οποίοι έχουν την ίδια καταγωγή και φύση, συνεχόμενοι από κοινές δυνάμεις.  Τα αστρικά σμήνη χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τα ανοικτά σμήνη και τα σφαιρωτά σμήνη. 

Ένα ανοικτό σμήνος αποτελείται από μερικές εκατοντάδες ή και χιλιάδες αστέρες ως επί το πλείστον μικρής ηλικίας (μερικών εκατομμυρίων ετών) με μεγάλες φωτεινότητες και με κοινή συνοχή στο διάστημα η οποία με την πάροδο μεγάλων χρονικών διαστημάτων γίνεται περισσότερο αδύνατη και τελικά καταστρέφεται. Οι αστέρες των ανοικτών σμηνών καταλαμβάνουν έναν μικρό χώρο διαμέτρου μερικών ετών φωτός. Τα ανοικτά σμήνη ευρίσκονται σε περιοχές κοντά στον γαλαξιακό δίσκο και σε σχετικά μικρές αποστάσεις εκατοντάδων έως  χιλιάδων ετών φωτός.

Οι όψεις των ανοικτών σμηνών αστέρων στο οπτικό πεδίο ενός μεγεθυντικού οργάνου (κυαλιών ή τηλεσκοπίου) είναι πολύ όμορφες με έντονο χαρακτηριστικό την διασπορά ή τις τυχόν διαφορές των χρωμάτων και των λαμπροτήτων των αστέρων. Με γυμνό οφθαλμό διακρίνονται 7 από τους αστέρες του ονομαστού σμήνους των Πλειάδων, όπως και μερικοί των Υάδων.  Σμήνη σαν την Φάτνη του Καρκίνου και το διπλό σμήνος του Περσέως φαίνονται σαν θαμπές περιοχές στον ουρανό.  Αλλά ακόμα και με καλά κυάλια είναι δυνατόν να παρατηρηθούν πλείστα όσα ανοικτά σμήνη κάτω από έναν διαυγή σκοτεινό ουρανό και με την κατάλληλη καθοδήγηση.

Στην ουράνια αυτή αναζήτησή  μας θα παρουσιάσουμε μερικά από τα κυριώτερα και ομορφότερα ανοικτά σμήνη:  

---------------------------------------------------------------------------------------------

α=3ω,47λ

δ=24ο,7'


1) Πλειάδες (Messier 45).  Είναι το λαμπρότερο και γνωστότερο ανοικτό σμήνος αστέρων.  Ευρίσκεται στον αστερισμό του Ταύρου κοσμώντας τον χειμωνιάτικο έναστρο ουρανό.  Το συνολικό φαινόμενο μέγεθος m του σμήνους είναι 1,2  με  έκταση στον ουρανό περίπου μία μοίρα.  Με οξυδερκή γυμνό οφθαλμό διακρίνονται οι λαμπρότεροι 7 αστέρες του σμήνους σε σχήμα παρόμοιο με αυτό της Μεγάλης Άρκτου, ενώ γύρω από τις Πλειάδες διακρίνεται επίσης ένα διάχυτο νεφέλωμα ανακλάσεως.  Η όψις του σμήνους ακόμα και με κυάλια γίνεται θεαματική, ενώ σε ένα μικρό τηλεσκόπιο παρουσιάζονται εκατοντάδες αστέρες.

Κατά την Ελληνική μυθολογία οι Πλειάδες ήσαν οι θυγατέρες του Άτλαντος και της Πλειώνης.  Αυτές ήσαν κατά σειρά ηλικίας : η μεγαλύτερη Μαία, η Ταυγέτη, η Ηλέκτρα, η Στερόπη, η Κελαινώ, η Αλκυόνη και η μικρότερη Μερόπη.  Από την μεγάλη των λύπη γιά τον χαμό του πατέρα των Άτλαντα, αυτοκτόνησαν και ο Ζεύς τις μετέφερε όλες μαζί στον ουρανό κατά μία εκδοχή.  Ο λαός μας αποκαλεί τις Πλειάδες  "Πούλια" ή "εφτάστρι" και είναι γνωστή η παροιμία των γεωργών και των ποιμένων:  " Όντας η Πούλια βασιλεύει, ο καλός ζευγολάτης αποσπέρνει, κι' ούτε τσοπάνος στα βουνά, ούτε ζευγάς στους κάμπους".

Το σμήνος των Πλειάδων αποτελείται από 300 - 500 αστέρες οι οποίοι είναι κατανεμημένοι σε μία σφαίρα διαμέτρου 30 ετών φωτός, ενώ η απόστασίς των από τον ήλιο είναι 410 έτη φωτός και είναι ένα από τα πλησιέστερα ανοικτά σμήνη με ηλικία μόνον 50 εκατομμυρίων ετών.  Το σμήνος περιβάλλεται από λαμπρό νεφέλωμα ανακλάσεως μπλέ χρώματος, ενώ η ακτινική κίνησίς του είναι 7 χιλ/δευτερόλεπτο.

Οι κυριώτεροι αστέρες των Πλειάδων είναι :  Στερόπη (m=6,0), Ταυγέτη (4,5), Μαία (4,0),  Κελαινώ (5,5),  Ηλέκτρα (3,8),  Μερόπη (4,3),  Αλκυόνη (3,0),  Πλειώνη (5,2) και Άτλας (3,8).

---------------------------------------------------------------------------------------------

2) Υάδες.  Η ανοικτή συστροφή των Υάδων ευρίσκεται και αυτή στον αστερισμό του Ταύρου, μία προσφιλής ουράνια περιοχή γιά τον γράφοντα. Οι αστέρες του σμήνους των Υάδων ευρίσκονται πολύ κοντά στον λαμπρό αστέρα  Αλδεβαράν  (α Ταύρου)  ο οποίος  όμως  δεν  αποτελεί  αστέρα   του

σμήνους, αλλά απλώς προβάλλεται σε αυτές.  Η απόστασις των Υάδων ανέρχεται σε 150 έτη φωτός και είναι το πλησιέστερο στον ήλιο ανοικτό σμήνος αποτελούμενο ως επί το πλείστον από παλαιούς αστέρες μεταγενεστέρων ηλικιών (φασματικοί τύποι Κ ΙΙΙ.  Αυτό μάλλον σημαίνει ότι είναι ένα μεγάλης ηλικίας ανοικτό σμήνος σε διάλυση με μεγάλη διασπορά (8 μοίρες) στον ουρανό και γι' αυτόν τον λόγο δεν αναφέρονται στους καταλόγους Messier καί NGC. 

Κατά την Ελληνική μυθολογία, οι Υάδες μαζί με τις Πλειάδες ήσαν θυγατέρες του Άτλαντος και της Πλειώνης. 

-----------------------------------------------------------------------------------------------

3) Φάτνη (Messier 44).  Στόν αστερισμό του Καρκίνου, έναν σχετικά αμυδρό αστερισμό του ανοιξιάτικου ουρανού μεταξύ των λαμπρών αστέρων των αστερισμών των Διδύμων και του Λέοντος,  ορατό με γυμνό οφθαλμό σαν θαμπό νέφος αστέρων συνολικού μεγέθους 3,1, διακρίνεται το τρίτο κατά σειρά αποστάσεως από τον ήλιο ανοικτό σμήνος αστέρων το οποίο από τους χωρικούς είναι γνωστό με τα ονόματα "φάτνη" ή "μελίσσι" επειδή οι αστέρες του σμήνους δίνουν την

α=8ω,40 λ

δ=19ο,59'

 

εντύπωση ενός σμήνους μελισσών.

Η  απόστασις   της φάτνης ανέρχεται σε 515 έτη φωτός και οι    αστέρες

του συνολικά 161 τον αριθμό, είναι διεσπαρμένοι σε διάμετρο 15 ετών φωτός.

---------------------------------------------------------------------------------------------

 

4) Το διπλό σμήνος του Περσέως. (h+x, NGC 884 και NGC 889). Πρόκειται γιά δύο ξεχωριστά ανοικτά αστρικά σμήνη τα οποία είναι ανεξάρτητα μεταξύ των αλλά στο οπτικό πεδίο του τηλεσκοπίου φαίνεται ότι το ένα σχεδόν εφάπτεται με το άλλο γιά τον λόγο ότι προβάλλεται κοντά  δίδοντας την εντύπωση ενός διπλού σμήνους που φαίνεται στον αστερισμό του Περσέως, ακριβέστερα μέσα στην ζώνη του γαλαξία μεταξύ Κασσιόπης και Περσέως, ορατό με γυμνό οφθαλμό.

α=2ω,19λ

δ=57ο,9'

Το σμήνος NGC 869 είναι το πιό μακρυνό, απέχοντας 7276 έτη φωτός ενώ το NGC 884 απέχει 7244 έτη φωτός.Οι διαστάσεις του πρώτου σμήνους (μεγάλη διάμετρος) είναι 30 έτη φωτός, ενώ περιέχει 317 αστέρες με συνολικό οπτικό μέγεθος m=4,4 και έχει ηλικία 11,5 εκατ. έτη.  Το NGC 884 περιέχει 303 αστέρες με m=4,7 ηλικίας 6,4 εκατ. ετών.

Λοιπά ανοικτά σμήνη καταλόγου Messier.  Στόν παρακάτω πίνακα παραθέτουμε μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία των λαμπροτέρων ανοικτών σμηνών :

 

                   Φωτογραφικό Απόστασις διάμετρος Αριθμός

                    μέγεθος           parsec      parsec       αστέρων Αστερισμός

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Μ 6      α=17ω,40λ δ=-31ο,50'           4,2                  486          2,6           331        Σκορπίος

Μ 7           17ω,53λ     -33ο,12            3,3                  239          5,6             80              "

Μ 11         18ω,51λ      -5ο,36'            5,8                1675           7,0          682          Ασπίς

Μ 18         18ω,19λ     -16ο,49'           6,9                1202           3,4            40        Τοξότης

Μ 21         18ω,04λ     -21ο,29'           5,9                1230           5,1            63               "

Μ 23         17ω,56λ     -18ο,59'           5,5                  637           5,2           131              "

Μ 24         18ω,18λ     -17ο,32'          11,1                                  4,2                              "

Μ 25         18ω,31λ     -18ο,40'            4,6                711            5,3           601              "

Μ 26         18ω,45λ      -8ο29'              8,0               1519           6,8           120          Ασπίς

Μ 29         20ω,23λ     38ο,31'             6,6               1343           2,5             81          Κύκνος

Μ 34          2ω,42λ      42ο,47'             5,2                 446           4,5             50         Περσεύς

Μ 35          6ω,08λ       24ο,20'            5,1                 853           7,1           434          Δίδυμοι

Μ 36          5ω,36λ       34ο,07'            6,0               1230           4,4             50          Ηνίοχος

Μ 37          5ω,52λ       32ο,32'            5,6               1343           9,4           842               "

Μ 38          5ω,28λ       35ο,50'            6,4               1234           8,1           160               "

Μ 39         21ω,32λ      48ο,26'            4,6                 292           2,5             28           Κύκνος 

Μ 41           6ω,47λ     -19ο,22'            4,5                 642           8,2             69        Μεγ.Κύων

Μ 46           7ω,41λ     -13ο,25'            6,1               1637           1,1           186          Πρύμνη

Μ 47           7ω,36λ     -13ο,43'            4,4                 474           4,2           117               "

Μ 48           8ω,13λ      -4ο,30'             5,8                 628           9,6             37           Ύδρα

Μ 50           7ω,03λ      -7ο,48'             5,9               1023           4,4             15     Μονόκερως

Μ 52          23ω,24λ    61ο,35'              6,9               1565           5,6           173      Κασσιόπη

Μ 67            ,50λ    11ο,48'              6,9                 791           6,3           324      Καρκίνος

Μ 73          20ω,59λ   -10ο,58'              8,9                                                     4       Υδροχόος

Μ 93           7ω,44λ    -22ο,22'              6,2              1091            7,2            36          Πρύμνη

Μ 103         1ω,33λ     60ο,42'              7,4              2493             5,3          372      Κασσιόπη

NGC6530  18ω,04λ   -23ο,39'              4,6              1528           7,8           113        Τοξότης

ΟΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΑΣΤΕΡΩΝ.

 

Με τον όρο "αστρική συγκέντρωσις" ονομάζουμε μία συγκεκριμένη αραιή ομάδα νέων στην ηλικία αστέρων η οποία περιλαμβάνει από 10 έως 1000 μέλη διασκορπισμένους σε μία ακτίνα μερικών εκατοντάδων ετών φωτός.  Οι αστρικές συγκεντρώσεις ευρίσκονται μεταξύ των σπειροειδών βραχιόνων του γαλαξία μας και είναι γνωστές γύρω στις 70 τον αριθμό.  Αποτελούνται από νέους στην ηλικία αστέρες οι οποίοι από την μελέτη των ακτινικών κινήσεών των συμπεραίνεται ότι έχουν αναχωρήσει από την ίδια περιοχή όπου δημιουργήθησαν πρίν από μικρό χρονικό διάστημα μερικών εκατομμυρίων ετών.

Την ύπαρξη των αστρικών  συγκεντρώσεων οι οποίες λέγονται και διαστελλόμενες ομάδες, πρώτος διεπίστωσε και μελέτησε ο αστροφυσικός Abatzzourmian.  Χωρίζονται σε δύο τύπους :

Οι συγκεντρώσεις τύπου Ο ή ΟΒ αποτελούνται από νέους στην ηλικία ογκώδεις αστέρες με μεγάλες φωτεινότητες, ενώ οι συγκεντρώσεις αστέρων τύπου Τ Ταύρου περιέχουν αστέρες μικρών μαζών.  Παράδειγμα της πρώτης κατηγορίας αποτελεί η διαστελλόμενη   ομάδα-ΟΒ 3 του Περσέως. 

α= 3ω,24λ

δ=49ο,52'

Οι αστέρες φαίνονται διεσπαρμένοι γύρω από τον λαμπρό α Περσέως (Μιρφάκ), 70 τον αριθμό μεγεθών μεταξύ 5ου και 10ου.  Έχουν εκτιναχθεί από ένα κοινό κέντρο πρίν από 4 εκατομμύρια χρόνια ευρισκόμενοι σε απόσταση 554 ετών φωτός.

 

                              

ΤΑ ΠΛΑΝΗΤΙΚΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ.

 

Η κατηγορία γαλαξιακών αντικειμένων η οποία περιλαμβάνει τα πλανητικά νεφελώματα τα οποία αποτελούν μία μορφή αστρικής εξελίξεως , έχει περιγραφεί στις σελίδες 88 - 89  με αντιπροσωπευτικά παραδείγματα (Messier 57, δακτυλιοειδές νεφέλωμα της Λύρας και Messier 27, Αλτήρας).

Το ίδιο ισχύει και γιά την κατηγορία των υπολειμμάτων υπερκαινοφανών (σελίδες 84 - 85)  με παράδειγμα το Messier 1 (νεφέλωμα καρκίνος).

 

ΤΑ ΣΦΑΙΡΩΤΑ ΣΜΗΝΗ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΩΝ.

 

Γενικά.  Μεταξύ των σμηνών αστέρων που αποτελούν τον γαλαξία μας υπάρχει μία άλλη σπουδαία κατηγορία, τα σφαιρωτά σμήνη τα οποία σε αντίθεση με τα ανοικτά σμήνη αποτελούνται από εκατοντάδες χιλιάδες  ή και εκατομμύρια αστέρων οι οποίοι συνωστίζονται  πολύ κοντά ο ένας με τον άλλο σε μία σφαιρική περιοχή διαμέτρου δεκάδων ετών φωτός μόνο. Η δεύτερη διαφορά είναι ότι τα σφαιρωτά σμήνη ευρίσκονται σε πολύ μεγάλες αποστάσεις και έξω από το κύριο σώμα του γαλαξία μας στην σφαιρική περιοχή της γαλαξιακής άλω σε ακτίνα 50,000 ετών φωτός από το κέντρο του γαλαξία περιστρεφόμενα γύρω του σε ελλειπτικές τροχιές.

Η όψις ενός σφαιρωτού σμήνους σε κυάλια ή και στον γυμνό οφθαλμό θυμίζει μιά ξεθωριασμένη χιονόμπαλα η οποία στα καλά τηλεσκόπια αποκαλύπτει την αστρική της δομή στην περιφέρεια του σμήνους.  Οι αστέρες της κεντρικής σφαιρικής περιοχής λόγω των μεγάλων συγκεντρώσεών των δεν είναι δυνατόν να αναλυθούν ακόμα και με τα μεγαλύτερα  τηλεσκόπια.  Γιά πρώτη φορά τα σφαιρωτά σμήνη παρατηρήθηκαν το έτος 1786 από τον W. Hersel ο οποίος από το σχήμα που παρουσιάζουν πρώτος τα ονόμασε "globular clusters" (σφαιρωτά σμήνη).  Η επιστημονική σπουδή των αστρικών σμηνών όμως  άρχισε την δεκαετία 1910-20 όταν ο Shappley με την σχέση περιόδου-λαμπρότητος των μεταβλητών αστέρων τύπου RR Λύρας οι οποίοι είναι άφθονοι μέσα στα σμήνη υπολόγισε τις αποστάσεις των.  Στις ημέρες μας, η σπουδή των σφαιρωτών σμηνών επεκτείνεται στην δυναμική εικόνα των με την βοήθεια ηλεκτρονικών προσωμειωτών.

Αποστάσεις και δομή των σφαιρωτών σμηνών. Τα σφαιρωτά σμήνη φαίνονται στον ουρανό διεσπαρμένα σε μία μόνο διεύθυνση εκατέρωθεν του κέντρου του γαλαξία που προβάλλεται στον αστερισμό του Τοξότου, ένδειξη ότι ο ήλιος μας ευρίσκεται περίπου στο μέσον ενός γαλαξιακού βραχίονος έξω από την γαλαξιακή προβολή. Στην πραγματικότητα όμως τα σφαιρωτά σμήνη περιβάλλουν τον γαλαξία μας κυκλοτερώς, όπως αυτά διακρίνονται σε παρόμοιους γαλαξίες. Οι αποστάσεις των από τον ήλιο κυμαίνονται από 16,500 έτη φωτός (σμήνος ω Κενταύρου) έως 330,000 έτη φωτός (σμήνος Palomar-3). (Απόσταση 425,000 έ.φ από γαλαξιακό κέντρο).  Ο αριθμός των σφαιρωτών σμηνών που έχουν παρατηρηθεί στον γαλαξία μας ανέρχεται σε 131, ενώ εάν υπολογισθούν και όσα κρύβονται πίσω από το γαλαξιακό κέντρο, τότε ο συνολικός αριθμός πλησιάζει τα 300. 

Τα  σφαιρωτά σμήνη, σε αντίθεση με τα ανοικτά σμήνη,  αποτελούνται από γηρασμένους ερυθρούς αστέρες μεγάλων ηλικιών με μικρή περιεκτικότητα σε μέταλλα (πληθυσμός ΙΙ).  Οι αστέρες έχουν μικρή περιεκτικότητα σε στοιχεία βαρύτερα του ηλίου (He), γεγονός που σημαίνει ότι έχουν σχηματισθεί από το ίδιο πρωταρχικό υλικό με το οποίο δημιουργήθηκε ο γαλαξίας μας πρίν από 15 δισεκατομμύρια έτη συγχρόνως με τον σχηματισμό όλων των άλλων γαλαξιών στο μικρής ηλικίας σύμπαν.  Τα σφαιρωτά σμήνη είναι δυνατόν να προέρχονται από τυχόν συγκρούσεις των γαλαξιών όπως δείχνουν φωτογραφίες του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble στους βραχίονες των δύο συγκρουόμενων γαλαξιών  με το όνομα  "κεραίες".

Η δυναμική των σφαιρωτών σμηνών.  Στις κεντρικές περιοχές ενός σφαιρωτού σμήνους,  εκατοντάδες χιλιάδες αστέρες μοιράζονται έναν μικρό χώρο μερικών κυβικών ετών φωτός με αποτέλεσμα να προκαλούνται σύν τω χρόνω αναπόφευκτες καταστάσεις πολυπλόκων συγκρούσεων μεταξύ των αστέρων, όπως σχηματισμοί διπλών ή τριπλών συστημάτων με έντονες κατακλυσμικές συνέπειες ή την εκτόξευση των συνοδών και την έκλυση τεραστίων ποσών ενεργείας. Τα βραχυχρόνια αποτελέσματα αυτών των καταστάσεων είναι διαταραχές των ισορροπιών που διέπουν την συνοχή του σμήνους όπως υπολογίζεται με προγράμματα εξομοιωτών.  Είναι επίσης γνωστό ότι οι αστέρες περιστρέφονται γύρω από τον πυρήνα του σφαιρωτού σμήνους σε δεδομένα μεγάλα χρονικά διαστήματα.  Όμως είναι δυνατόν να συμβεί ένας ή περισσότεροι αστέρες των εξωτερικών περιοχών κατά την περιστροφή των να διαφύγουν από το όλο σμήνος με αποτέλεσμα την συρρίκνωση του πυρήνος και την περαιτέρω διατάραξη των βαρυτικών ισορροπιών που διέπουν το σμήνος.

Από το άλλο μέρος, καθώς το σφαιρωτό σμήνος κατά την περιστροφή του συμβεί να πλησιάσει κοντά από το κέντρο ή τον δίσκο του γαλαξία, βάσει πάντα των εξομοιώσεων, θα υποστεί μεγάλες βαρυτικές παρενοχλήσεις  στον πυρήνα του. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα την  ταχύτερη περιστροφή των αστέρων, ενώ όσοι κινούνται γρηγορώτερα, θα αποδράσουν από το σμήνος πρός την γαλαξιακή άλω.  Τοιουτοτρόπως με την πάροδο του χρόνου το σμήνος διαλύεται και πιστεύεται ότι με αυτόν τον τρόπο τροφοδοτείται  η γαλαξιακή άλως.

---------------------------------------------------------------------------------------------

α= 16ω,41λ

δ= 36ο,27'

Τα κυριώτερα σφαιρωτά σμήνη.  1) Γιά τα γεωγραφικά πλάτη της χώρας μας το λαμπρότερο σφαιρωτό σμήνος του βορείου ουρανίου ημισφαιρίου είναι το Messier 13  που επίσης ονομάζεται και "σφαιρωτό σμήνος του Ηρακλέους".  Ανήκει στον αστερισμό του Ηρακλέους, έναν μεγάλο σχετικά αμυδρό αστερισμό τραπεζοειδούς σχήματος ο οποίος ευρίσκεται βοριοανατολικά του λαμπρού Βέγα στον θερινό ουρανό.  Το Messier 13 διακρίνεται με γυμνό οφθαλμό σαν συγκεχυμένος αστέρας μεγέθους 5,4  δυτικά του τετραπλεύρου, ενώ με ισχυρά κυάλια μεγάλου διαμετρήματος διακρίνεται με λεπτομέρεια η μορφή του.  Ευρισκόμενο σε απόσταση 10,30 kiloparsec (33.000 ετών φωτός περίπου), έχει διάμετρο (μεγάλος άξονας) 65 parsec (212 έτη φωτός).

---------------------------------------------------------------------------------------------

2) Messier 22 .  Είναι το λαμπρότερο σφαιρωτό σμήνος που φαίνεται από την Ελλάδα, αλλά δυστυχώς όμως χάνει την αίγλη του επειδή ευρίσκεται στον νότιο ουρανό κοντά στον ορίζοντα.  Διακρίνεται στον θερινό ουρανό στον αστερισμό του Τοξότου με μέγεθος 5,2.  Απέχει 19.000 έτη φωτός ενώ οι πραγματικές του διαστάσεις ανέρχονται σε 78 έτη φωτός.  Συντεταγμένες: α=18ω,36λ  δ=-21ο,59'.

---------------------------------------------------------------------------------------------

3) ω Κενταύρου.  Είναι το μεγαλύτερο σε διαστάσεις ελλειψοειδούς σχήματος (μεγ. άξων 620 έ.φ) και το πλησιέστερο στον ήλιο σφαιρωτό σμήνος (απόστασις 16.500 έ,φ). Ως εκ τούτου η φαινομένη έκτασίς του στον ουρανό υπερβαίνει την μία  μοίρα και η λαμπρότητά του είναι 3,6 οπτικά μεγέθη.  Όμως δυστυχώς είναι αόρατο από τα Ελληνικά γεωγραφικά πλάτη εκτός από την νότια Κρήτη

Τέλος, τα στοιχεία των  υπολοίπων σφαιρωτών σμηνών  του καταλόγου Messier είναι :

 

         Φαινόμενο   Απόστασις           Διάμετρος

         μέγεθος     σε kiloparsec        σε parsec       Αστερισμός

 

Μ 2       α=21ω,32λ δ=-00ο,46'       5,7                12                      30             Υδροχόος

Μ 3            13ω,42λ      28ο,22'                            16                      35          Θηρευτ.Κύνες  

Μ 4            16ω,23λ    - 25ο,42'       6,3                 7,4                    21,5          Σκορπίος

Μ 5            15ω,18λ       2ο,04'        6,2                10,8                   40                Όφις

Μ 9            17ω,19λ    - 17ο,35'       8,3                20,9                   21             Οφιούχος

Μ 10          16ω,57λ      - 4ο,02'       7,8                12                      34                   " 

Μ 12          16ω,47λ      - 0ο,13'       8,2                 11                     43                    " 

Μ 14          17ω,37λ      - 0ο,48'       9,1                 22,90                25                    "

Μ 15          21ω,30λ       12ο,10'      6,6                 15,30                 36             Πήγασος  

Μ 19          17ω,02λ     - 25ο,52       7,4                 16,30                21             Οφιούχος 

Μ 28          18ω,24ο     - 24ο,04'      7,4                 16,60                 20             Τοξότης  

Μ 30          21ω,40λ     - 22ο,21'      6,2                 14,60                 31             Αιγόκερως

Μ 53          13ω,12λ       18ο,09'      7,8                  28,20                53                Κόμη

Μ 54          18ω,55λ     - 29ο,24'      7,9                  21,50                27             Τοξότης 

Μ 55          19ω,40λ     - 30ο,49'      5,7                    8,8                  32                   "

Μ 56          19ω,16λ       30ο,10'      8,9                   20,30                8,6               Λύρα   

Μ 62          17ω,01λ     - 30ο,01'      7,4                  18,40                24             Σκορπίος

Μ 68          12ω,39λ     - 25ο,48'      8,3                  50                     34                Ύδρα

Μ 69          18ω,31λ     - 31ο,34'      8,2                  20,10                  6             Τοξότης

Μ 70          18ω,43λ     - 31ο,36'      8,5                  21                     18                   " 

Μ 71          19ω,53λ       18ο,47'      7,6                  27,50                  9               Βέλος

Μ 72          20ω,53λ     - 11ο,04'      9,8                 23,40                  34          Υδροχόος      

Μ 75          20ω,06λ     - 21ο,47'      8,7                 48,50                  39            Τοξότης

Μ 79           5ω,24λ      - 23ο,23'      8,3                 21,40                  34           Λαγωός  

Μ 80         16ω,17λ       -21ο,15'      7,8                 17,90                  27           Σκορπίος 

Μ 92         17ω,17λ        43ο,08'      6,2                 11,20                  16            Ηρακλής 

Μ 107        16ω,32λ     - 11ο,09'      9,6                 21,20                  34           Οφιούχος

 

Η ΣΠΕΙΡΟΕΙΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΓΑΛΑΞΙΑ.

 

Όταν παρατηρείται  ο γαλαξίας μας από τα έξω παρουσιάζει σπειροειδή μορφή με την έκταση ενός αριθμού βραχιόνων οι οποίοι περιστρέφονται ο καθένας σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα γύρω από τον γαλαξιακό πυρήνα. Αναφορικά με τον ήλιο, είναι γνωστοί τέσσερις βραχίονες οι οποίοι πήραν το όνομά των από τους αστερισμούς όπου προβάλλονται :

Ο ήλιος μας ευρίσκεται στον βραχίονα του Ωρίωνος και σε απόσταση 28.000 ετών φωτός από το κέντρο του γαλαξία.

Ο βραχίων του Τοξότου είναι εσωτερικότερα και συνορεύει με τον βραχίονα του Ωρίωνος.

Ο βραχίων του Περσέως  ευρίσκεται από το εξωτερικό μέρος του γαλαξία.

Ο βραχίων του Κενταύρου είναι ο πλησιέστερος πρός την κεντρική γαλαξιακή  προβολή.

Το κατωτέρω σχήμα μάς παρουσιάζει τις θέσεις διαφόρων νεφελωμάτων και συστροφών στους βραχίονες αυτούς .

 

H διαφορική περιστροφή του γαλαξία.  Το όλο συγκρότημα του  γαλαξία  περιστρέφεται γύρω από το κέντρο του ανισοταχώς σε διαφορετικούς χρόνους περιστροφής των σπειροειδών βραχιόνων οι οποίοι συμπαρασύρουν το σύνολο των αστέρων και του μεσοαστρικού υλικού που τους αποτελεί.  Οι πλησιέστεροι πρός το γαλαξιακό κέντρο αστέρες βάσει των νόμων του Κέπλερ χρειάζονται μικρότερο χρονικό διάστημα γιά μια πλήρη περιστροφή σε σχέση με αυτούς των απομακρυσμένων βραχιόνων οι οποίοι περιστρέφονται σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, χωρίς να λαμβάνεται υπ' όψη η ύπαρξη ποσότητος του λεγομένου μαύρου υλικού το οποίο επιταχύνει τον χρόνο περιστροφής των πρός τα έξω αστέρων.   Π.χ ο ήλιος μας απέχοντας 28.000 έτη φωτός από το κέντρο χρειάζεται  220 εκατομμύρια έτη γιά  μια  περιστροφή με ταχύτητα 300 χιλιομέτρων/δευτερόλεπτο.

Κατά καιρούς τα τελευταία 50 χρόνια πολλές θεωρίες ειπώθηκαν γιά την εξήγηση της σπειροειδούς μορφής και της διαφορικής περιστροφής του γαλαξία μας.  Η επικρατέστερη είναι η θεωρία των κυμάτων πυκνότητος, τα οποία συμπεριφέρονται  παρόμοια με τα ηχητικά κύματα.  Όπως συμβαίνει στην περίπτωση της παραμορφώσεως στον χώρο των κλασσικών ηχητικών κυμάτων που παράγονται  π.χ στην ομιλία μας όπου η διάδοσίς των παρουσιάζει μικροδιακυμάνσεις οι οποίες εξαρτώνται από την περιεκτικότητα σε  μόρια του αέρα που ευρίσκονται στον χώρο μεταξύ ομιλούντος και ακροατού, έτσι και στον γαλαξία μας καθώς ένα κύμα πυκνότητος ταξιδεύει γύρω του, το αέριο και η σκόνη είναι αιτίες παραμορφώσεων  της μεταδόσεώς του. 

Τα κύματα πυκνότητος παράγονται από την διέλευση υλικών σωματιδίων διά μέσω μιάς συμπιεσμένης περιοχής όπου τα στοιχεία του υλικού κινούνται γύρω από τις μέσες θέσεις των. Καθώς οι αστέρες και το μεσοαστρικό υλικό περιστρέφονται γύρω από το γαλαξιακό κέντρο, σχηματίζονται περιοχές ενισχυμένης πυκνότητος στην αρχή  που έχουν ελλειπτική μορφή.  Με την πάροδο του χρόνου όπως δείχνουν οι προσωμειώσεις με υπολογιστές, οι ελλειπτικές γραμμές περιστροφής επιμυκήνονται και τελικά παίρνουν σπειροειδές σχήμα. Οι γαλαξιακοί βραχίονες σχηματίσθηκαν από διαφορετικούς αστέρες και νέφη αερίου σε διαφορετικές χρονικές εποχές. 

Ο γαλαξιακός πυρήνας.  Ευρίσκεται στο κέντρο της σφαιρικής γαλαξιακής προβολής και καταλαμβάνει μια δακτυλιοειδή στροβιλιζόμενη έκταση αερίων και σκόνης  διαμέτρου 1000 ετών φωτός η οποία λόγω της περιστροφής της με ταχύτητα 110 χιλ/δευτερόλεπτο, εκτείνεται σε μέγεθος συμπαρασύροντας τους γύρω αστέρες.  Για έναν παρατηρητή στη γή ο γαλαξιακός πυρήνας ευρίσκεται πρός την διεύθυνση του αστερισμού του Τοξότου κρυμμένος πίσω από πυκνές συγκεντρώσεις αστέρων όπου υπάρχει μια ισχυρή πηγή ραδιοφωνικής ακτινοβολίας,  ο Τοξότης Α  που γιά την ακρίβεια διαχωρίζεται σε τέσσερις ανεξάρτητες πηγές.  Από παρατηρήσεις στο υπέρυθρο, στις ραδιοφωνικές περιοχές και στα μήκη κύματος των ακτίνων γ και Χ αποκαλύπτεται ότι ο γαλαξιακός πυρήνας περιέχει μια σφαίρα από αστέρες και πιθανόν στο κέντρο του μια τεράστια μελανή οπή μεγέθους 100 ηλιακών μαζών. 

Η γαλαξιακή άλως.  Σε έναν σπειροειδή γαλαξία όπως ο γαλαξίας μας έξω από τον δίσκο σε μεγάλες αποστάσεις σχηματίζεται μία σφαιρική περιοχή αραιού υλικού γύρω από τον πυρήνα με ακτίνα 50.000 ετών φωτός η οποία εκτός από τα σφαιρωτά σμήνη περιέχει πολύ θερμό αέριο και εκπέμπει ακτίνες Χ.  Οι αστέρες της γαλαξιακής άλω είναι όπως αναφέραμε οι αρχαιότεροι και σχηματίσθηκαν στα πρώτα στάδια της ιστορίας του γαλαξία πρίν συγκροτηθεί ο δίσκος του.

Το γαλαξιακό στέμμα.  Τα γνωστά όρια του γαλαξιακού συγκροτήματος στις εξωτερικές περιοχές του έχουν αυξηθεί σημαντικά έως και 5 φορές με την ανακάλυψη ενός αραιότατου υλικού σωματιδίων σε απόσταση έως και 250.000 ετών φωτός από το κέντρο.  Η παρουσία του γαλαξιακού στέμματος έγινε γνωστή το 1973 από τις κινήσεις του γαλαξία όπου τα εξωτερικά του μέρη περιστρέφονται πολύ πιό γρήγορα από ότι αναμενόταν. Έτσι, η συνολική τελική μάζα του γαλαξία μας είναι το λιγώτερο 600 δισεκατομμύρια και πιθανόν 2 τρισεκατομμύρια ηλιακές μάζες ενώ ο ορατός γαλαξίας αποτελεί ένα μικρό μέρος του συνόλου του.

Οι κινήσεις του γαλαξία μας στην τοπική ομάδα γαλαξιών.  Οι γαλαξίες που υπάρχουν στο σύμπαν δεν είναι τυχαία διεσπαρμένοι, αλλά συγκροτούνται με την μορφή σμηνών ή ομάδων.  Η ομάδα του γαλαξία μας όπως θα εξετάσουμε πιό κάτω περιλαμβάνει άλλους 30 γνωστούς γαλαξίες διαφόρων μορφών και μεγεθών οι οποίοι εξουσιάζονται από κοινές βαρυτικές συνοχές.  Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα κάθε ένας γειτονικός μας γαλαξίας ή να φαίνεται ότι μάς πλησιάζει ή ότι απομακρύνεται σε συνδυασμό με την ταχύτητα με την οποία τρέχει ο δικός μας γαλαξίας  πρός το κέντρο της ομάδος, ταχύτητα ίση με 266 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο.

Είναι δυνατόν κατά την διάρκεια των κινήσεων των γαλαξιών μέσα σε εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια ένας γαλαξίας να πλησιάσει αρκετά κοντά έναν άλλο, με αποτέλεσμα την αναπόφευκτη σύγκρουσή των λόγω των παλοιρροιογόνων δυνάμεων που ασκούνται από τον μεγαλύτερο στον μικρότερο γαλαξία. Το επακόλουθο είναι η μερική ή ολοσχερής μεταβολή της συνοχής των αστέρων και του υλικού όπως και της μορφής του μικρότερου σε μέγεθος γαλαξία από τον μεγαλύτερο, μία κατάστασις που ονομάζεται γαλαξιακός καννιβαλισμός, όπου "φαγώνεται" ο μικρός από τον μεγάλο.

Ο "νάνος Τοξότης". Έχει αποδειχθεί πρόσφατα το 1994 από τον Ibata ότι ο γαλαξίας μας αυτήν την στιγμή έχει συγκρουσθεί με έναν άλλο νάνο γαλαξία, τον νάνο Τοξότη, τον οποίο στην συνέχεια θα τον "σκορπίσει" γύρω του. Η ονομασία αυτή προέρχεται από την τοποθεσία του νάνου γαλαξία στον αστερισμό του Τοξότου.  Ο νάνος Τοξότης ευρίσκεται σε απόσταση 80.000 ετών φωτός από τον ήλιο σε διαμετρικά αντίθετη περιοχή σε σχέση με το πυκνό κέντρο του γαλαξία μας ώστε να μην είναι δυνατόν να παρατηρηθεί οπτικά.  Από την σύγκρουση αυτή η οποία αποδεικνύεται φασματοσκοπικά, ο γαλαξίας μας  του "έφαγε" 3 σφαιρωτά σμήνη όπως και το Messier 54  τα οποία σήμερα περιστρέφονται γύρω από αυτόν. Η   διπλανή προσομείωση των θέσεων των δύο γαλαξιών μέσα σε 1,5 δισ. έτη  έχει εκπονηθεί από τους K.Johnston και C.Mhos.